อ.เชียงกลาง
ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอเชียงกลางตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอทุ่งช้าง
ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอทุ่งช้างและอำเภอปัว
ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอปัวและอำเภอท่าวังผา
ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอท่าวังผาและอำเภอสองแคว
ประวัติ
อำเภอเชียงกลางเดิมเรียกว่า เจียงก๋าง และได้ชื่อเป็น เชียงกลาง ตามคำบอกเล่าสรุปความว่า เดิมทีเดียวจังหวัดน่านมีที่ตั้งอยู่ที่อำเภอปัวเรียกว่า “วรนคร” และมีเมืองน้อยใหญ่ในส่วนเหนือของวรนครมีเมืองเปือ งอบ และปอน ซึ่งสมัยนั้นข้าศึกที่มักยกกำลังมาย่ำยีคือ เงี้ยวหรือไทยใหญ่ หัวเมืองฝ่ายเหนือของวรนครก็ได้แตกร่นถอยลงมาอยู่บริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำกอนที่มาบรรจบกับแม่น้ำน่านเรียกว่า “สบกอน” ในบริเวณที่ตั้งของเมืองที่แตกทัพร่นมาตั้งมั่นอยู่ตรงระหว่าง “เจี๋ยงก๋าง” หรือ “เชียงกลาง” ในปัจจุบัน
การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอเชียงกลางแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 6 ตำบล 59 หมู่บ้าน ได้แก่
1. เชียงกลาง (Chiang Klang) 12 หมู่บ้าน
2. เปือ (Puea) 15 หมู่บ้าน
3. เชียงคาน (Chiang Khan) 5 หมู่บ้าน
4. พระธาตุ (Phra That) 10 หมู่บ้าน
5. พญาแก้ว (Phaya Kaeo) 7 หมู่บ้าน
6. พระพุทธบาท (Phra Phutthabat) 10 หมู่บ้าน
การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอเชียงกลางประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 5 แห่ง ได้แก่
เทศบาลตำบลเชียงกลาง ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลเชียงกลาง บางส่วนของตำบลเปือ และบางส่วนของตำบลพญาแก้ว
องค์การบริหารส่วนตำบลเชียงกลาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเชียงกลางและตำบลพญาแก้ว (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลเชียงกลาง)
องค์การบริหารส่วนตำบลเปือ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเปือ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลเชียงกลาง)
องค์การบริหารส่วนตำบลพระธาตุ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพระธาตุทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลพระพุทธบาท ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเชียงคานและตำบลพระพุทธบาททั้งตำบล
สถานที่ท่องเที่ยว
วัดหนองแดง สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2330 โดยชาวไทลื้อร่วมกับไทพวน องค์พระประธานสร้างโดยครูบาสิทธิการ พระวิหารบูรณะครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2492 และบูรณะต่อมาในปี พ.ศ. 2538 แล้วเสร็จเมื่อปี พ.ศ. 2539 ภายในวัดมีลานกว้างร่มรื่น ช่อฟ้าพระอุโบสถสลักรูปนกหัสดีลิงก์ (เป็นนกในวรรณคดีมีจะงอยปากยาวคล้ายงวงช้าง) ซึ่งชาวไทลื้อเชื่อว่าเป็นสัตว์ชั้นสูงจากสวรรค์ เชิงชายประดับไม้ฉลุลายน้ำหยาด ซึ่งเป็นลวดลายเฉพาะของชาวไทลื้อ องค์พระประดิษฐานบนฐานชุกชีเรียกว่า นาคบัลลังก์ จากความเชื่อที่ว่านาคเป็นเครื่องหมายแห่งความสง่างาม ความดี และเป็นอารักษ์แห่งพระพุทธศาสนา วัดหนองแดงได้รับรางวัลดีเด่นประเภทแหล่งท่องเที่ยว ศิลปวัฒนธรรม (ภาคเหนือ) รางวัลอุตสาหกรรมท่องเที่ยว ครั้งที่ 5 พ.ศ. 2547
การเดินทางจากตัวเมืองไปตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1080 ถึงที่ว่าการอำเภอเชียงกลาง เลยที่ว่าการอำเภอไป 2 กิโลเมตรจนถึงสี่แยกรัชดา และเห็นป้อมตำรวจบ้านรัชดาให้เลี้ยวซ้ายไป 1 กิโลเมตร
น้ำตกตาดม่าน ตั้งอยู่บ้านวังทอง หมู่ที่ 3 ตำบลพระพุทธบาท ห่างจากที่ว่าการอำเภอ 11 กิโลเมตร มีทางรถยนต์ซึ่งเป็นถนนคอนกรีต น้ำตกมีลักษณะเป็นชั้นหิน สลับซับซ้อนลดหลั่นเป็นชั้น ๆ เป็นจำนวน 6 ชั้น บริเวณน้ำตกชั้นที่ 1 มีความสูงประมาณ 30 เมตร มีแอ่งน้ำที่เหมาะแก่การแหวกว่ายเล่นน้ำ ชั้นที่ 2 มีความสูงประมาณ 50 เมตร เป็นน้ำตกที่มีความสวยงามมาก สำหรับน้ำตกทั้ง 6 ชั้น มีชื่อเรียกกันตั้งแต่อดีตดังนี้ ตาดม่าน ผาคันไถ ผาหัวช้าง ผาจ้อม ตาดลิง และตาดหมอก (ห้วยหก)
พระพุทธบาทจำลอง (พระบาทตากผ้า) ตั้งอยู่บ้านเหล่า หมู่ที่ 8 ตำบลพระพุทธบาท ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 7 กิโลเมตร เป็นโบราณสถานเก่าแก่เป็นที่เคารพบูชาของประชาชนทั่วไป โดยเฉพาะราษฎรตำบลเชียงคานและตำบลพระพุทธบาท มีขนาดกว้าง 60 เซนติเมตร ยาว 100 เซนติเมตร เดิมทำมาจากไม้ประดู่ มีอายุประมาณ 200 ปีเศษ
แก่งสะม้าเก้าบั้ง ตั้งอยู่บ้านตึ๊ด หมู่ที่ 10 ตำบลพระพุทธบาท ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 11 กิโลเมตร มีลักษณะเป็นโขดหิน ลานหินขวางกั้นลำน้ำน่าน ลดหลั่นกันไปถึง 9 ขั้น มีระยะทางยาวถึง 3 กิโลเมตร มีชื่อที่ใช้เรียกกันมาแต่อดีต ดังนี้ แก่งพลายเหล้า แก่งคด แก่งเสือเต้น แก่งผาวัว แก่งสองห้อง แก่งเตา แก่งลืมรอย แก่งผาเสียม และแก่งผานาง สองฟากฝั่งลำน้ำน่านมีลักษณะเป็นภูเขาและป่าไม้อุดมสมบูรณ์ ร่มรื่น สวยงาม เหมาะแก่การพักผ่อน ตั้งแคมป์ค้างแรมสำหรับผู้นิยมการผจญภัย การเดินทางไปได้ 2 ทาง คือ ทางรถยนต์ สามารถนำรถไปจอดไว้ที่จุดพักแก่งพลายเหล้าแล้วเดินทางต่อและล่องแพทางลำน้ำน่านไปหยุดพักตรงจุดพัก
พระธาตุดอนแก้ว ตั้งอยู่บริเวณบ้านดอนแก้ว หมู่ที่ 1 ตำบลพระธาตุ ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 7 กิโลเมตร เป็นโบราณสถานที่เคารพนับถือเก่าแก่ของชาวบ้านอำเภอเชียงกลาง โดยเฉพาะราษฎรตำบลเปือและตำบลพระธาตุ
การเดินทาง
จากตัวเมืองไปตามเส้นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1080 [ต่อเขตเทศบาลเมืองน่าน-จุดผ่านแดนถาวรห้วยโก๋น/นำเงิน (เขตแดนไทย/ลาว)] ระยะทางประมาณ 70 กิโลเมตร